بلاگ
زیارت جامعه کبیره از کیست؟ بررسی سند، روایت و اعتبار زیارتنامه
زیارتی جامعه کبیره از کیست؟ چه سند و روایتی در مورد این زیارتنامه وجود دارد؟ دلایلی که نشان میدهد زیارت جامعه کبیره توسط امام هادی علیه السلام سینه به سینه نقل شده چیست؟ در این مقاله از موکب آرت تلاش شده تا به اعتبار سند زیارتنامه جامعه کبیره و دیدگاه برخی از عالمان در مورد این زیارتنامه بپردازیم.
فهرست محتوا
سند زیارت جامعه کبیره
زیارت جامعه کبیره منشور بلند بالایی از اخلاق و خصوصیات ائمه بوده و بندگان را به اطاعت از آن دعوت میکند. این زیارتنامه به زبان بلیغ و شیوایی از امام هادی علیه السلام نقل شده است.
طبق اسناد و مدارک قدیمی راوی زیارت جامعه کبیره موسی بن عبدالله نخعی است. در این باره در کتاب “بحارالانوار” به قلم محمد باقر مجلسی نیز چنین آمده:
” یکی از یاران امام هادی علیه السلام به نام نخعی نزد ایشان میرود. از امام هادی علیه السلام درخواست میکند که زیارتنامه جامعی به او بیاموزد. زیارت نامهای که در هنگام زیارت تمامی امامان و ائمه بتوان آن را قرائت نمود. امام هادی علیه السلام نیز زیارت جامعه کبیره را پیشنهاد میکنند.”
شیخ صدوق از معتبرترین کاتبان منابع دینی بوده و کتابهای ایشان سندیت بسیاری دارد. به گونهای که در جای دیگر شیخ صدوق اعتبار زیارت جامعه کبیره را هم ردیف با کتب بزرگی چون “صحیفه سجادیه” و “نهج البلاغه” میداند. ایشان همواره تاکید دارند که کلمات، شیوه نگارش، بلاغت و فصاحت زیارت جامعه کبیره به گونهای است که بیان آن به غیر از ائمه امکانپذیر نیست.
در منابع دیگر در مورد اینکه زیارت جامعه کبیره از کیست؟ شیخ صدوق نیز مطالبی ارائه میکند. در کتاب “من لا یحضره الفقیه” به قلم شیخ صدوق نقل گشته زیارت جامعه کبیره از امام هادی علیه السلام است. شیخ صدوق نقل زیارت جامعه از امام هادی علیه السلام را به واسطه محمد بن اسماعیل برمکی که او نیز از موسی بن عبدالله نخعی آن را شنیده متذکر میشود.
شرح زیارت جامعه کبیره کتب بسیاری دارد که یکی از کتب آن به قلم شیخ احمد احسایی است. ایشان نیز در این کتاب به بررسی سندیت زیارت جامعه کبیره میپردازد. شیخ احسایی در جلد نخست، صفحه ۶ شرح زیارت جامعه کبیره معتقد است که معنی، لفظ و کلمات به کار رفته شده در زیارت جامعه کبیره به گونهای بوده که انسان عاقل و آگاه متوجه کلام ائمه و امامان معصوم در آن میشود. از این رو سندیت این زیارتنامه نیاز به بررسی بیشتری ندارد.
محتوای زیارت جامعه کبیره
علامه مجلسی در مورد سندیت زیارت جامعه کبیره عنوان میکند که این زیارتنامه از نظر سند و روایی معتبرترین زیارتنامهها، از لحاظ معنایی عمیقترین و از لحاظ کلمات بلیغترین زیارتنامهای بوده که به دست مسلمانان رسیده است.
توجه به معانی و مضامینی که در زیارت جامعه کبیره آمده، میتواند خود دلیلی برای پی بردن به سوال زیارت جامعه کبیره از کیست باشد.
-
مسئله امامت
امام هادی علیه السلام همواره از رسول خدا، امام علی علیه السلام و جد بزرگوارشان در زیارت جامعه کبیره نام بردهاند. در این باره سخنی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به امیرالمومنین علیه السلام روایت میکند. ای علی! در آخرالزمان عدهای دوستدار تو هستند و عدهای دیگر آنها را سرزنش میکنند اما افرادی که دوستی با تو را برگزیدهاند و فرزندانت را مقدم شمردهاند، در قیامت در امان هستند. این زیارتنامه به مسئله پیروی از امامت تاکید داشته و همواره محشور شدن در زیر “لوای محمد” را نتیجه اطاعت از ائمه میداند.
کتیبه ایران دل
بسته ناردون یلدا
دفتر (پلنر) برنامه ریزی قرآنی آیه
کوله طرح چفیه آقا
پیکسل یاسمن
-
هموار نمودن مسئله غیبت حضرت مهدی
امام هادی علیه السلام در شرایط خفقان و فشار حکومت عباسی سکونت میکرد. با همه اینها برای رساندن پیام امامت به گوش مردم دست از تلاش برنمیداشت. همچنین در این زیارت نامه ایشان به صراحت عنوان میکنند که این خفقان و ظلم و اختناق دستگاه حکومتی در زمان فرزند ایشان امام حسن عسکری (ع) و به دنبال آن نوه ایشان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بیشتر خواهد شد.
در یک روایت آمده که عبدالعظیم حسنی نزد امام هادی علیه السلام رفت و تک تک ائمه را نام برد تا زمانی که به امام هادی رسید، مکث کرد. امام هادی نیز سخن او را تکمیل نمود و به او گفت: “پس از من فرزند من حسن به امامت میرسد اما جانشین فرزند من چگونه خواهد بود؟” عبدالعظیم میفرماید: “منظور شما چیست؟” این سخن تنها از امام هادی میتواند سر زده باشد که جانشین پسر من کسی است که دیده نمیشود و صلاح نیست که نام او را نیز برم. او زمین را در قیامت پر از عدل و داد میکند. در حالی که زمین از ستم و فساد پر شده است. (ابن بابویه؛ طبری)
-
اشاره به فضایل بی شمار ائمه
یکی از دلایل دیگر بر اینکه زیارت جامعه کبیره از کیست میتوان به ویژگیهای بارز زیارت جامعه کبیره اشاره کرد. در این زیارتنامه امام هادی علیه السلام به بیش از ۲۰۰ ویژگی و خصوصیت اخلاقی رسول خدا و اهل بیت اشاره کرده است. واضح بوده که چنین سخن گفتنی تنها از برگزیدگان خداوند میتواند سر زده باشد. نوشتهای که ابتدا با سلام و درود بر امامان شروع میشود. سپس خصوصیات اخلاقی آنها توصیف میگردد و در نهایت با رحمت الله و برکاته به انتها میرسد.
یکی از مهمترین نکاتی که در شرایط فشار سیاسی و حکومتی آن دوران باید به آن پرداخته میشد، مسئله ارتباط بین مردم و امامت است. چون روز به روز این شرایط خفقان سختتر میشد و ارتباط باید آنقدر عمیق باشد که دین اسلام را زنده نگه دارد. بنابراین این زیارتنامه نمیتواند در شرایط ائمه دیگری که به راحتی با اصحاب خود ارتباط برقرار میکردند، عنوان شده باشد.
کلام آخر
امروزه با توجه به منابعی که به دست ما رسیده بر اینکه زیارت جامعه کبیره از کیست شکی وجود ندارد. امام هادی علیه السلام این زیارتنامه را به خواست یکی از اصحاب نزدیک خود نقل کرد و ما امروزه از فضیلت زیارت جامعه کبیره برای حاجت روایی، گره گشایی و توسل جستن به ائمه بهره میگیریم. باشد که با تداوم بر قرائت زیارت جامعه شرایط ظهور منجی عالم فرزند امام حسن عسکری علیه السلام هموارتر شود.